Топ-100
Back

ⓘ సంస్కృత న్యాయములు ..




                                               

కుమారీకంకణన్యాయం

ఒక కన్యను పెండ్లివారు చూడవచ్చినారు. వారింటిలో బియ్యం నిండుకున్నాయి. కనుక ఆ కన్యక ధాన్యం దంచక తప్పిందికాదు. దంచేప్పుడు గాజుల చప్పుడు కాసాగింది. వచ్చినవారు వింటే సిగ్గుచేటని ఒక్కొక్కటిగా చప్పుడు తగ్గేవరకు గాజులు తీయడం మొదలుపెట్టి చివరికి ఒకేగాజు మిగిల్చింది. హెచ్చుగా ఉంటే కలకల ధ్వని, రెండేసి ఉంటే పరస్పర సంఘర్షణ. ఒక్కటి మాత్రమే ఉంటే నిశ్శబ్దత ఏర్పడింది. సన్యాసికి పలువురితో కలిస్తే కలహం, వేరొకనితో కలిస్తే వృథా కాలక్షేపం జరుగుతుంది. ఒక్కడే ఉంటే అతనికి భగవద్ధ్యానంలో ఏకాగ్రత లభిస్తుంది. చేతులు రెండు కలిస్తేనే చప్పుడు అనే సూచ్యార్థాన్ని తెలిపే న్యాయం. ఈ న్యాయంఈ క్రింది శ్లోకంలోనిది - "బహూనాం కలహో ...

                                               

రథకారన్యాయము

ఇది సంస్కృత న్యాయములలో ఒకటి. కొంచెం క్లిష్టంగా ఉన్నా ఇక్కడ మంచి అర్థం ఉంది. రథకారాధికరణన్యాయము లో రథకార అన్న మాటకు రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి: ఒకటి రథము చేయువాఁడు అనే వ్యుత్పత్తి సిద్ధమగు అర్థము. రెండు, రథకారుఁడు అనే రూఢార్థం ఉన్నాయి. అయినా ఈ రూఢార్థమే గ్రహింపఁబడినట్లు - అని ఈ "న్యాయం" అర్థం. రథకారుడు అంటే ఏమిటి? ఈ శ్లోకం చూడండి. వైశ్యస్త్రీ యందు క్షత్రియుని వలన జనించినవాఁడు మాహిష్యు డనఁబడును. శూద్ర స్త్రీ యందు వైశ్యుని వలన జనించిన స్త్రీ కరణి యనబడును. ఆ కరణియందు మాహిష్యుని వలన జనించినవాడు రథకారుడు అని చెప్పబడుచున్నాఁడు. ఇది రూఢార్థం. ఇక్కడ ముచ్చటించినవి అన్నీ సంకీర్ణజాతులు. "రథం కరోతీతి రథకారః ...